ޝަޤީޤް އަލްބަލްޚީ އަރިހުން ރިވާ­ވެގެން ވެއެވެ. (އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިވަރު) ޙާތިމް (އަލް އައްސާމް) އަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އަހަންނާ އެކުގައި ވަރަށް ގިނަ ދުވަހު ތިބާ އުޅެފީމުއެވެ. ތިބާއަށް ދަސްވީ ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟

ވިދާޅުވިއެވެ. 8 ކަމެކެވެ.

ފުރަތަމަ ކަމަކީ: ﷲގެ ޚަލްޤު­ތަކުންނަށް ބަލާލުމުން އަހަންނަށް ފެނުނީ ކޮންމެ މީހެއްގެ ވެސް މަޙްބޫބަކު (ލޯބިވާ ފަރާތެއް) ވާތަނެވެ. އެކަމަކު އޭނާ އޭނާގެ ކަށްވަޅަށް ފޯރާ ހިނދުގައި އެ ލޯބި­ވެރިޔާ އޭނާއާ ވަކިވެދެއެވެ. އެހެން­ކަމުން އަހަރެންގެ މަޙްބޫބަކީ ހެޔޮ ޢަމަލުތައް ކަމުގައި ހެދީމެވެ. އެ މަޙްބޫބު އަހަންނާ އެކުގައި މަރުވުމަށްފަހުގައި ވެސް ވުމަށް­ޓަކައެވެ.

ދެވަނަ ކަމަކީ: ﷲގެ ބަސް­ފުޅު، وَنَهَى ٱلنَّفۡسَ عَنِ ٱلۡهَوَىٰ (މާނައީ: އަދި އޭނާގެ ނަފްސު ނުބައި އެދުން­ތަކުން ދުރު­ކޮށްފި މީހާ…) މިއާޔަތަށް ބެލީމެވެ. ދެން އަހަރެންގެ އަމިއްލަ ނަފްސާ ޖިހާދު­ކުރީމެވެ. އެންމެ ފަހުން އެ ނަފްސު ﷲއަށް ކިޔަމަން­ގަތުމުގެ މައްތަށް ހަމަޖެހިއްޖައުމަށް ދާންދެނެވެ.

ތިންވަނަ ކަމަކީ: މީހެއްގެ އަތުގައި އަގުހުރި އެއްޗެއް ވާނަމަ އޭނާ އޭތި ރައްކާ ކުރާތީ އަހަރެން ދުށީމެވެ. ދެން އަހަންނަށް ފެނުނީ ﷲގެ މި ބަސް­ފުޅެވެ: مَا عِندَكُمۡ يَنفَدُ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ بَاقٖ (މާނައީ: ތިޔަބައި­މީހުންގެ އަތުގައި ވާހައި އެއްޗެއް ހުސް­ވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. އަދި ﷲގެ ޙަޟްރަތުގައިވާ އެއްޗެއް ދެމި­ހުންނާނެ­އެވެ.) އެހެންވެ އަގެއްހުރި އެއްޗެއް އަހަންނަށް ލިބިއްޖެ­ނަމަ އެއެއްޗެއް ބަހައްޓަނީ ﷲގެ ޙަޟުރަތުގައެވެ. އަހަނަށް­ޓަކައި އެއިލާހުގެ ޙަޟުރަތުގައި އެ އެއްޗެއް ދެމިހުރުމަށެވެ. (އެބަހީ އެ ﷲގެ މަގުގައި ހޭދަ­ކުރުމުން އޭގެ އުޖޫރަ ﷲ ދެއްވާނެއެވެ.)

ހަތަރުވަނައީ: ހަމަ­ކަށަވަރުން އަހަންނަށް ފެނުނީ މީސް­ތަކުން މުދަލާއި ޙަސަބާއި ޝަރަފު­ވެރި­ކަމަށް ރުޖޫޢު ވާތަނެވެ. އެކަމަކު އެއީ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އަހަންނަށް ފެނުނީ ﷲ ގެ މި ބަސް­ފުޅެވެ. إِنَّ أَكۡرَمَكُمۡ عِندَ ٱللَّهِ أَتۡقَىٰكُمۡ (މާނައީ: ހަމަކަށްވަރުން ﷲ ގެ ހަޟުރަތުގައި އެންމެ މާތްކަން ބޮޑީ ތިޔަބައި­މީހުން­ކުރެ އެންމެ ތަޤްވާ­ވެރި މީހާއެވެ.) ދެން އެއިލާހުގެ ޙަޟުރަތުގައި މާތްކަން ބޮޑު­ވެގެންވާ މީހަކަށް ވުމަށް­ޓަކައި، އަހަރެން ތަޤުވާ­ވެރިވީމެވެ.

ފަސްވަނައީ: އަހަންނަށް ފެނުނީ މީސް­ތަކުން އެކަކު އަނެކަކަށް ޙަސަދަ­ވެރިވެ އުޅޭތަނެވެ. ދެން އަހަންނަށް ފެނުނީ ﷲ ގެ މި ބަސް­ފުޅެވެ. نَحۡنُ قَسَمۡنَا بَيۡنَهُم مَّعِيشَتَهُمۡ (…އެއުރެންގެ މެދުގައި ދިރިއުޅުމުގެ ކަންތައްތައް ބެއްސެވީ ތިމަން­ރަސް­ކަލާނގެއެވެ.) ދެން އަހަރެން ޙަސަދަ­ވެރިކަން ދޫކޮށް­ލީމެވެ.

ހަވަނައީ: އަހަންނަށް ފެނުނީ މީސް­ތަކުން އެކަކު އަނެކަކަށް ޢަދާވާތް­ތެރިވެ އުޅޭތަނެވެ. ދެން އަހަންނަށް ފެނުނީ ﷲ ގެ މި ބަސް­ފުޅެވެ. إِنَّ ٱلشَّيۡطَٰنَ لَكُمۡ عَدُوّٞ فَٱتَّخِذُوهُ عَدُوًّا (ހަމަ­ކަށަވަރުން، ޝައިޠާނާއަކީ، ތިޔަބައި­މީހުންނަށްވާ ޢަދާވާތް­ތެރިޔެކެވެ. ފަހެ، އެ ޝައިޠާނާއީ، ޢަދާވާތް­ތެރިޔަކު ކަމުގައި ތިޔަބައި­މީހުން ދެކޭށެވެ!) ދެން އަހަރެން މީސް­ތަކުންނަށް ޢަދާވާތް­ތެރި­ވުން ދޫކޮށް އަހަރެންގެ ހަމައެކަނި ޢަދުއްވަކީ ޝައިޠާނާ ކަމުގައި ހެދީމެވެ.

ހަތްވަނައީ: އަހަންނަށް ފެނުނީ މީސް­ތަކުން ރިޒްޤު ހޯދުމުގައި އެއުރެންގެ ނަފްސުތައް ވަރުބަލިކުރުވާ ތަނެވެ. ދެން އަހަރެން ބެލީ ﷲ ގެ މި ބަސްފުޅަށެވެ. وَمَا مِن دَآبَّةٖ فِي ٱلۡأَرۡضِ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِ رِزۡقُهَا “ބިމުގައި ހިނގާބިނގާ އުޅޭ ދިރޭ އެއްޗެހީގެ ތެރެއިން، އެ އެއްޗަކަށް ﷲ ރިޒްޤު ނުދެއްވާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުވެތެވެ.” އެހެން­ކަމުން އަހަރެން އެކަލާނގެއަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ކަންތައް­ތަކާއިގެން އަވަދިނެތިވެގަތީމެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން އަހަންނަށް ލިބެން އޮތް އޮތްޗެއް ދޫކޮށް­ލީއެވެ.

އަށްވަނައީ: އަހަންނަށް ފެނުނީ މީސް­ތަކުން އެއުރެންގެ ވިޔަވާރިއާއި، މަސައްކަތާއި، ހަށިގަނޑުގެ ދުޅަހެޔޮ­ކަމަށް ވަކީލުކުރާ ތަނެވެ. އެހެން­ކަމުން އަހަރެން ﷲ އާ ވަކީލު­ކުރީމެވެ. އެކަލާނގެ މިފަދައިން ވަޙީ ނުކުރައްވާ­ތޯއެވެ؟ وَمَن يَتَوَكَّلۡ عَلَى ٱللَّهِ فَهُوَ حَسۡبُهُۥٓ މާނައީ: ”އަދި ﷲ އަށް ވަކީލުކުރާމީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، އޭނާޔަށް އެކަލާނގެ ފުދެއެވެ.“

މަޞްދަރު: މުޚްތަޞަރު މިންހާޖިލް ޤާޞިދީން. ނަޖްމުއްދީން އިބްނު ޤުދާމާ އަލްމަޤްދިސީ (އަވަހާރަވީ 689ހ.). ޞ 24